CZY SSAKI NAS NIE LUBIĄ? WRAŻENIA Z UNIKALNEJ WYSTAWY


Aż pięć i pół tysiąca gatunków. O ilu z nich możemy powiedzieć, że to ssaki udomowione? O dziewiętnastu. Nie pomyliłem się – jedynie o dziewiętnastu. Zastanawia mnie, czy tyle nam wystarcza, a może pozostałe trudno ujarzmić albo też wolą zachować daleko idącą wstrzemięźliwość wobec naszych zaproszeń zawarcia bliższej znajomości? Gdyby nie wystawa „Bliskie, lecz z dalekiego świata. Historia udomowienia ssaków”, takich pytań pewnie bym sobie nie zadał.

Muzeum Śląskie po świetnej ekspozycji Zaczęło się od ziarna… , gdzie przedstawiono historię roślin uprawnych i ich wpływ na życie człowieka, kontynuuje temat czynienia sobie Ziemi poddaną. Z różnym skutkiem nam to, jak wiadomo, z fauną wychodziło i wychodzi. Pewne jest, że oswajanie i udomowienie zwierząt rozpoczęło się na Bliskim Wschodzie. Nikt nie ma dziś wątpliwości, że było to jedno z wielkich, choć nadal mało znanych wydarzeń nie tylko gospodarczych, ale i kulturowych w dziejach ludzkości.

 

Mozolny proces udomowienia, inaczej mówiąc – domestykacji, rozpoczął się już czterdzieści tysięcy lat temu, gdy człowiek podjął pierwsze próby zbliżenia do wilka – przodka dzisiejszego psa.

Czaszka psa, który stracił zęby i żył dzięki pomocy ludzi.   Janikowo, woj. kujawsko-pomorskie, ok. 2,2-1,6 tys. lat temu

Pochówek psa.   Rekonstrukcja na podstawie znaleziska z Modlniczki, woj. małopolskie, okres wpływów rzymskich. I wiek n.e.

 

Najpóźniej powiodło się z koniem – ponad pięć tysięcy lat temu. To o nim kuratorka wystawy, archeozoolog Renata Abłamowicz, powiedziała: „Wszystkie zwierzęta odegrały w historii ludzkości potężną rolę, każde inną. Zwierzęciem, które spowodowało w niej przełom, jest jednak koń, który pchnął ludzi w podróże, umożliwił przemieszczanie się na większe odległości. To właśnie od konia zaczęły się wynalazki wozów, koła. Również bitwy wygrywał ten, kto miał konia”.

Szkielet konia wydobyty z toni jeziora Zarańsko, woj. zachodniopomorskie, IX-XI wiek

 

Co ciekawe, domestykacja zwierząt żyjących w stadzie jest o wiele łatwiejsza i szybsza niż zwierząt żyjących samotnie. Te, nawet po udomowieniu, zachowują pewną niezależność. Dobrym przykładem pozostaje kot domowy. Pochodzi od dzikiego kota nubijskiego, podgatunku żbika z terenów obecnego północnego Sudanu, z którym swobodnie się krzyżuje.

Czaszka kota domowego.   Racibórz, XIV wiek

Szkielet kota domowego.   Kałdus, woj. kujawsko-pomorskie, X-XIII wiek

 

Udomowiony w starożytnym Egipcie kot pozostaje wciąż jedynym ssakiem domowym, wywodzącym się od przodka prowadzącego do dziś samotny tryb życia.

Mumia kota.    Okres ptolomejski, około 2,7-2 tys. lat temu

 

Oprócz przedstawienia na wystawie samego procesu budowy zaufania między człowiekiem a zwierzęciem, na wystawie poznajemy pochodzenie i dzieje zwierząt tak dobrze znanych, że mało kto zadaje sobie pytanie, skąd właściwie się wzięły w naszym otoczeniu. A chodzi o takie ssaki jak pies, kot, koń, krowa, świnia, koza, czy owca.

Szkielet krowy z XIV wieku odkryty podczas wykopalisk w 2004 roku na Starym Mieście w Słupsku. Na kościach nie stwierdzono śladów obróbki rzeźniczej tuszy, skórowania, czy też śladów wskazujących na uśmiercenie zwierzęcia przez człowieka. Zwierzę przeżyło około 5-7 lat. To jedyny egzemplarz odkryty w całości Europie.

Czaszka kozy domowej.   Okaz współczesny

Kiedy, gdzie i w jaki sposób nastąpiło udomowienie dzikich gatunków? Jakimi drogami, już jako zwierzęta hodowlane, ssaki dotarły do Europy oraz na teren dzisiejszej Polski? Rozwikłanie tych pytań przypomina na wystawie śledzenie dobrego scenariusza filmu przygodowego.

Cegła z odciskiem psiej łapy.   Żory, woj, śląskie, XIII/XIV wiek

Naszyjnik z górnych zębów trzonowych pozyskanych z co najmniej 10 psów.   Osłonki, woj. kujawsko-pomorskie, neolit. ok. 6 tysięcy lat temu

Pochówek bydła.   Rekonstrukcja na podstawie znaleziska z Glinian, woj. dolnośląskie, epoka brązu, ok. 3,1-2,7 tys. lat temu

 

Prezentowanych jest około czterystu eksponatów pochodzących z trzydziestu pięciu placówek muzealnych i instytucji naukowych, a nawet prywatnych kolekcji. Warto więc sobie zarezerwować więcej czasu na spokojne poznawanie naszej przygody ze zwierzętami. To całkiem spora wystawa do oglądania, czytania, a nawet słuchania.

Kamienna rzeźba psa należącego do Jerzego II (1523-1586), księcia legnicko-brzeskiego. Książę zajmował się nim od szczenięcia. Pewnego razu wrócił do zamku po długim wyjeździe. Pies, chcący go przywitać, skoczył z krużganków przez balustradę na dziedziniec i zabił się na kamiennych płytach. Książę w rozpaczy nakazał sporządzić jego rzeźbę.

Najstarszy historyczny pomnik psa na ziemiach polskich. Model 3D

Ofiara z czaszki konia umieszczona pod belką drewnianego domu.  Rekonstrukcja na podstawie odkrycia dokonanego w dawnym grodzie na Ostrówku w Opolu, XI/XII wiek

Naczynie sitowate do produkcji sera.   Nowa Cerekwia, woj. opolskie, ok. 2,4 tys. lat temu

 

Dzieci na nudę nie narzekają. Bawiąc się w archeologa, mogą w piaskownicy odkryć pewien szkielet. Poznawać tropy zwierząt, malować ich wizerunki z przygotowanych wzorów i układać puzzle z mamutem. Wszystkim zaś, dużym i małym, udziela się niezwykła atmosfera potęgowana przez odgłosy różnych zwierząt, emitowane z głośników uruchamianych na fotokomórkę.

 

Z pewnością warto odnotować, że wystawa „Bliskie, lecz z dalekiego świata. Historia udomowienia ssaków” jest pierwszą tego rodzaju w historii muzealnictwa w Polsce i jedną z nielicznych na świecie. Z reguły bowiem muzea historii naturalnej przedstawiają zwierzęta w procesie ewolucji, a nie w ujęciu proponowanym przez Muzeum Śląskie.

 

Co więcej, nie ma wątpliwości, że jest to jedyna tego typu ekspozycja, na którą w soboty i niedziele można zaprosić swoje ulubione zwierzęta.

Oczywiście najlepiej, jeśli będą to ssaki udomowione.

 

Na fotografii tytułowej: fragment szkieletu konia wydobytego z jeziora Zarańsko, woj. zachodniopomorskie, IX-XI wiek.

Muzeum Śląskie, ul. T. Dobrowolskiego 1 / Łaźnia. Wystawa trwa do 28.07.2019 roku.



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

„ZACZĘŁO SIĘ OD ZIARNA”. WIĘCEJ NIŻ TYLKO NAZWA WYSTAWY
11.10.2017
galeria sztuki polskiej w muzeum śląskim
MUZEUM ŚLĄSKIE W KATOWICACH. SCHODZIMY /II/
07.09.2015
Muzeum Śląskie w Katowicach - widok z szybu h
NOWE MUZEUM ŚLĄSKIE W NOWYCH KATOWICACH /I/
30.08.2015