MIASTO KRÓLEWSKIE BĘDZIN


Ile było miast królewskich Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej? Całkiem sporo, bo aż sto czterdzieści jeden. Każdy wymieni kilka z nich – Warszawę, Kraków, Sandomierz, może Gdańsk i Gniezno. Warto jednak poznać również te mniejsze, leżące poza utartymi szlakami turystycznymi i poszukać tam śladów królewskości. Dzisiaj pora na Będzin, niewielkie sześćdziesięciotysięczne miasto w Zagłębiu Dąbrowskim, położone dwanaście kilometrów od Katowic.

Góruje nad nim prawdziwy zamek. Nie jakieś ogromne zamczysko wielkości Malborka czy Wawelu, raczej rodzaj pełnego uroku zamkowego domku jednorodzinnego. Niech nas nie zwiodą skromne gabaryty. Kiedy bliżej poznawałem to miejsce, co chwila ujawniały się nowe zaskakujące panoramy i ciekawe detale.

Będzin zamek

Król Kazimierz III, gdy wizytował okolice nadał podobno miastu nazwę, mówiąc: „Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź   nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą.” Oprócz Będzina, z prawami miejskimi od 1358 roku, król ponazywał w tym zdaniu sześć innych okolicznych miejscowości. Jakich – zagadka dla dociekliwych.

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

Najpierw znajdowała się na wzgórzu drewniana strażnica w 1241 roku spalona przez Tatarów. Murowany zamek jest średniowieczną warownią wzniesioną w XIV wieku nad Czarną Przemszą, choć wcześniej istniała tam widoczna do dziś dwudziestometrowa wieża, przeznaczona na więzienie i latarnię ułatwiającą spływ flisakom.

Na szczycie znajduje się punkt widokowy z lunetą. Zobaczyć można, jak szerokim pasem zasiedlili ziemie pod zamkiem włościanie i rzemieślnicy.

Będzin panorama miasta

Będzin panorama miasta

Zamek, według pomysłu króla, był częścią obronnego systemu nazywanego Orlimi Gniazdami. Nieraz przyszło mu być świadkiem ważnych wydarzeń i wizyt. Zatrzymał się w nim w 1574 roku Henryk Walezy w czasie podróży na koronację w Krakowie, a piętnaście lat później uwięziony tu austriacki arcyksiążę Maksymilian, pod wpływem trudnych do odtworzenia perswazji, zrzekł się praw do tronu polskiego.

Aby budowla w niespokojnych czasach mogła się bronić opasano ją dwoma pierścieniami murów długości mniej więcej jednego kilometra, a dookoła biegła fosa. Starannie odrestaurowany fragment daje wyobrażenie skali.

Będzin mury obronne

Będzin mury obronne

Będzin mury obronne

Nadgraniczna twierdza położona w miejscu strategicznym, ważnym dla obronności, była wielokrotnie atakowana i niszczona. Ostatecznie straciła swoją świetność, podobnie jak wiele innych warowni, po szwedzkim „potopie” w 1655 roku. Później była tutaj siedziba starosty i to w niej, dwadzieścia siedem lat po agresji sąsiadów z północy, zatrzymał się Jan III Sobieski zdążający z odsieczą do Wiednia.

Dzisiejszy widok zamku to efekt dziewiętnastowiecznego pomysłu na jego odbudowę w duchu romantyzmu, żywego wtedy w każdej bez wyjątku dziedzinie sztuki, nie tylko architekturze.

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

Będzin zamek

To nie ściana mostu z arkadami, tylko ozdobny akcent zbudowany w XIX wieku.

Będzin zamek

Po odrestaurowaniu, widoczne z daleka, Wzgórze Zamkowe wraz z twierdzą jest dzisiaj celem wycieczek, spacerów będzinian i mieszkańców okolicznych miast. Nie tylko tych sześciu z podania o królu Kazimierzu. Pełna rycerskiego ducha okolica sprawia, że to może być dobre, a z pewnością wyjątkowo stosowne miejsce, aby odświeżyć sobie lub przeczytać po raz pierwszy „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza. Dla zamku będzińskiego  opisane w powieści lata 1648 – 1651 były spokojne. Dowódcy wojsk szwedzkich jednak już obmyślali plan wojny z Polską. Cztery lata później nawała dotarła do Będzina. Rozpoczynała się, skazana na klęskę, obrona warowni. To może i „Potop” w takim otoczeniu?



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

LUBLINIEC DO POLUBIENIA. OD ZARAZ
24.08.2018
JAK SIĘ ŻYŁO W ŚREDNIOWIECZNYM MIEŚCIE?
10.03.2018
TOMASZ GAŁUSZKA OP „INKWIZYTOR TEŻ CZŁOWIEK” (RECENZJA)
04.01.2017
ZAMEK MIRÓW. BĘDZIE NOWY? JAK NOWY?
17.10.2016
rotunda swietego mikolaja w cieszynie
ŚREDNIOWIECZE ALBO O ŻYCIU I BARDZIEJ O ŚMIERCI
20.01.2016
TYNIEC – RADOŚĆ ŚREDNIOWIECZA (I)
15.10.2015
Średniowieczne mury obronne w Olkuszu
DLACZEGO TĘSKNIĘ ZA ŚREDNIOWIECZEM
28.07.2015