NAZWY MIESZKAŃCÓW. TRUDNE, TRUDNIEJSZE


Jestem siemianowiczaninem. Powstał słuszny, bo aż osiemnastoliterowy wyraz, za to z jego utworzeniem żadnych problemów. Takiego szczęścia nie mają inni mieszkańcy. Wiadomo, istnieje wiele języków sporo łatwiejszych od polskiego, z drugiej strony, czy to nie dziwne, że ktoś, kto posługuje się polszczyzną od urodzenia, staje bezradny wobec dylematu: jak nazywa się mieszkaniec miasta Chociwel w województwie zachodniopomorskim. Chociwelak? Chociwelanin? Chociwlanin?

Mieszkańcy dzielnicy Włochy w Warszawie mają inny problem. Chciałoby się powiedzieć, że to włosi, podobnie jak mieszkańcy i stołecznej Pragi, i stolicy Czech to prażanie. Tu inaczej – rozwiązanie pośrednio podsuwa forma miejscownika. Tylko w tym przypadku różni się bowiem forma nazwy dzielnicy od nazwy państwa: we Włochach (dzielnica), we Włoszech (państwo). Zatem mieszkaniec Włoch warszawskich to włochowianinwłochowianka, wszyscy razem są włochowianami.

Z mieszkańcami Szczecina prosta sprawa, ale przecież mamy też Szczecinek. Próżno szukać nazw jego mieszkańców w dużych słownikach. Pomocą służy prof. Miodek; i tak mieszkaniec to szczecinczanin, mieszkanka szczecinczanka, a mieszkańcy szczecinczanie. Podobnie rzecz będzie się miała z Olsztynkiem. Mieszkańcy to nie olsztynianie (nazwa zarezerwowana dla tych z Olsztyna), a olsztynczanie. I odpowiednio właściwe będą formy: olsztynczaninolsztynczanka.

Zawsze pozostaje wyjście – na bezradność i brak możliwości sprawdzenia można (a niekiedy trzeba, jak w podanych trzech przykładach) skorzystać z formy opisowej: mieszkanka Czarnej Białostockiej, mieszkaniec Nowego Miasta, mieszkańcy Suchej Beskidzkiej. Bywa i tak, że w samych słownikach brakuje konsekwencji. Na przykład, jak by tu nazwać mieszkańców Białej Podlaskiej? „Wielki słownik poprawnej polszczyzny” PWN podaje, że „nazw mieszkańców od Biała Podlaska się nie tworzy”. Z kolei „Słownik nazw miejscowości i mieszkańców z odmianą i poradami językowymi” PWN informuje, że owszem i mieszkaniec Białej Podlaskiej to bialanin, mieszkanka bialanka, a mieszkańcy bialanie.

Identyczna historia z mieszkańcami Koła. Pierwszy z wymienionych słowników nie widzi możliwości tworzenia nazw mieszkańców inaczej niż w formie opisowej, drugi podaje: kolanin, kolanka i kolanie. Inna sprawa, czy sama kolanka jest szczęśliwa widząc taką propozycję. Podobnie zresztą jak rynianka z Ryna, suszanka z Susza i błonianka z Błonia. I czy, mimo nazw, lubią się warczanin z Warki i warczanin z Warty? Nic to w porównaniu z zagranicą, gdzie antwerpijka ze skopjanką zobaczyły wersalkę z charlestonką.

Jak bardzo nieprzewidywalny pozostaje język polski dowodzi przykład miasta Końskie w województwie świętokrzyskim. Konia z rzędem temu, kto wpadnie, że postać przymiotnika wcale nie brzmi koński, a konecki. Mieszkańcy zaś to konecczanin, konecczanka, koncecczanie.

A co z jednym z moich ulubionych miast, Bielskiem-Białą? Mieszkańcy to bielszczanie (odpowiednio: bielszczanin, bielszczanka). Najczęściej zresztą przy nazwach miast dwuwyrazowych nazwy mieszkańców tworzymy od pierwszego członu: Strzelce Opolskie – strzelczanin, Piotrków Trybunalski – piotrkowianin, Gorzów Wielkopolski – gorzowianin, Dąbrowa Górnicza – dąbrowianin, Aleksandrów Kujawski – aleksandrowianin, Mińsk Mazowiecki – mińszczanin.

Żeby jednak nie było zbyt prosto, mieszkaniec Jeleniej Góry to nie jeleniarz, a jeleniogórzanin, Złotego Stoku – złotostoczanin, Zielonej Góry – zielonogórzanin, Zduńskiej Woli – zduńskowolanin.

Wymowa nazw miast rzadko nastręcza trudności. Inaczej, gdy idzie o nazwy mieszkańców. Proszę wymówić w jednym ciągu podane nazwy: giżycczanin, białobrzeżanin, płocczanin, tczewiak, konecczanka, bystrzyczanie, otwocczanin.  Brawo, jeśli udało się za pierwszym podejściem. Nie ma tam gdzieś obcokrajowca w pobliżu?

Pamiętajmy, zgodnie z Zasadami pisowni i interpunkcji nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi piszemy małą literą.

A mieszkaniec Chociwla to chociwlanin.

 

Na fotografii ratusz w Siemianowicach Śląskich. Jako siemianowiczanin i lokalny patriota nie mogłem sobie odmówić pokazania tej budowli, tym bardziej, że kilka lat temu na Zamku Królewskim przywrócenie jej dawnej świetności uhonorowano prestiżową statuetką „Modernizacja roku”.



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

NAJDŁUŻSZE POLSKIE SŁOWO? NIE, NAPRAWDĘ NIE TO
09.04.2020
DO DYKTANDA TŁUŚCIEJSZY KEBAB (KEBAP?)
28.03.2019
DYKTANDO OGÓLNOPOLSKIE 2018. TYM RAZEM ŁATWIEJSZE?
19.10.2018
MĘŻCZYZNA W CZASIE PRZESZŁYM DOKONANYM?
07.09.2018
CZY NAZWY MIEJSCOWOŚCI ŚMIESZĄ? OJ, ŚMIESZĄ!
31.07.2018
NA LUZIE. BO I DYKTANDO MOŻE SPARALIŻOWAĆ
26.09.2017
DYKTANDO, WAKACYJNY HOROSKOP I JATKA (TYLKO ORTOGRAFICZNA)
10.08.2017
OGÓLNOPOLSKIE DYKTANDO 2016. POLEGŁEM Z HONOREM.
19.10.2016
tabliczka z zakazem używania wulgaryzmów
WULGARYZMY WKRÓTCE MNIE UDUSZĄ
21.09.2015