NOWY ROK, A JUŻ ZASTAWIA PUŁAPKI


Życzenia, życzenia –  obficie składane na zbliżający się nowy rok, choć najczęściej sprowadzają się do powtarzanych w nieskończoność wyświechtanych kilku słów. Tym, którzy chcieliby się wyróżnić na bezbarwnym tle, podsuwam – jako przerywniki – zestaw niepospolitych. Prosto z książki „Jak winszować. Zbiór powinszowań imieninowych, noworocznych i okolicznościowych”, wydanej w 1929 roku we Lwowie. Brzmią uroczo staroświecko i w tym ich siła rażenia. Nowy rok przygotowuje też kilka zasadzek językowych. O nich właśnie dzisiejszy tekst.

Kłopot w zasadzie nie istnieje, kiedy mówimy, ale przecież od czasu do czasu trzeba i pisać. A tu nowy rok zastawia dwie pułapki; można go bowiem potraktować z wielkich i małych liter.

Oto nastał Nowy Rok

On życzeniom płuży

Bądźże Tato zawsze zdrów

i żyj jak najdłużej

Wyobraźmy sobie kartkę z takimi życzeniami: szczęśliwego Nowego Roku. Budzi wątpliwości? Jeśli tak, to słusznie, ponieważ w polszczyźnie nazwy świąt pisze się wielką literą. Innymi słowy, w tym życzeniu ograniczamy przeżycie szczęścia adresata do jednego dnia – 1 stycznia, a potem, w kolejnych trzystu sześćdziesięciu czterech, musi już sobie radzić sam.

Niechaj Dziadzio drogi,

kochanie najlepsze

pędzi żywot błogi,

siły ma najkrzepsze!

Tego Dziadziu drogi,

życzą Ci wnuczęta

W Nowy Rok ten błogi

całując rączęta!

Jak to często bywa, niektórzy z językoznawców zalecają większą łagodność i branie pod uwagę uzusu społecznego, czyli powszechnego zwyczaju, a także względy emocjonalne, powodujące, że nowy rok chcemy potraktować jakoś specjalnie, uroczyście. Jeśli przyjąć ten punkt widzenia, wielkie litery w życzeniach rażącym błędem nie będą.

Życzę w dniu Nowego Roku,

powodzenia w każdym kroku.

Błędem jest natomiast sformułowanie: pozdrawiam cię z Nowym Rokiem. Dlaczego? To wzięta z rosyjskiego kalka językowa – поздравляю тебя с Новым Годом. Dużo lepiej zabrzmi: pozdrawiam cię z okazji Nowego Roku.

Mamo, powiem niewiele…

Miej w swem życiu wesele!

Nie miej nigdy łezki w oku.

Tego życzę w Nowym Roku.

Warto też zachować ostrożność w formułowaniu niezobowiązującego zaproszenia typu: wpadnijcie do nas w nowym roku. Kiedy my sobie wyobrażamy majówkę z grillem albo wakacyjne party, rodzina z piątką dzieci może na nie odpowiedzieć, pukając do drzwi 1 stycznia.

Nie mam nic oprócz serca – to Wam dziś oddaję

W niem wszystkie moje skarby – niech za wszystko staje.

A wchodząc na grunt teorii, życzenie: wpadnij po nowym roku, dla lingwistycznych purystów mogłoby oznaczać, że zawitają do nas nie w 2019, a w 2020.

Powiem krótko węzłowato,

żyj nam długo, Drogi Tato!

Mamie mówię ja to samo,

Żyj nam długo, droga Mamo.

Zauważmy jeszcze, że życzenia z okazji nowego roku składamy raczej pod koniec grudnia, kiedy ten nowy w stosunku do kończącego się starego stoi tuż za progiem, potem jeszcze w styczniu. Luty zaś to czas, gdy kalendarze, mające wartość makulatury przeceniane są na potęgę, a sam rok – nie taki już młodziak, kroczy codziennym rytmem, wiadomo na co go stać i nikomu nie przychodzi do głowy wygłaszanie panegiryków na jego cześć.

Błysnął światu Roczek Nowy,

stary wpadł w toń zapomnienia;

znów od serca do mej głowy

szczere cisną się życzenia.

Jeszcze słowo o maśle maślanym, czyli połączeniu roku z Anno Domini. Zdarzyło mi się niedawno usłyszeć życzenia składane „na rok Anno Domini 2019”. Podobnie jak nieznajomość prawa nie chroni przed konsekwencjami, tak nieznajomość łaciny nie pomniejsza błędu. Otóż oba człony zapisywane z dużych liter lub wymiennie dwoma skrótami AD i A.D znaczą: w roku Pańskim (w roku po narodzeniu Chrystusa). Wracając do życzeń, „w tłumaczeniu” niestety brzmią one dosłownie tak: „na rok w roku Pańskim 2019” (anno Domini to narzędnik – w kim? w czym?).

Chociaż w Nowym Roku

powiędły kwiaty,

niosę bukiet życzeń,

dla drogiego Taty.

Jako filolog polski cieszyłbym się z logicznego rozróżnienia nowego roku od Nowego Roku. Dlatego wszystkim Czytelnikom życzę podwójnie: w Nowym Roku ciszy po sylwestrowych szaleństwach, a w nowym roku ciekawości świata, wigoru i zdrowia.



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

PROSZĘ PANI, PROSZĘ PANIĄ. WCALE NIE TAKIE OBOJĘTNE
16.07.2019
o nadużywaniu słowa wow
NA DŹWIĘK SŁOWA WOW DOSTAJĘ WYSYPKI. DZIWNE?
04.07.2019
ZNAJDZIESZ WSZYSTKIE BŁĘDY JĘZYKOWE? 48 „BYKÓW” CZEKA
20.06.2019
TAK CZY TAK? JĘZYKOWE STETY I NIESTETY
30.05.2019
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (XVIII)
09.05.2019
DO DYKTANDA TŁUŚCIEJSZY KEBAB (KEBAP?)
28.03.2019
ODPOWIEDZI PYTAJĄCE. MODA JĘZYKOWA DLA NIEZDECYDOWANYCH?
21.02.2019
KAWALER ZA PŁUGIEM SZUKA UTĘSKNIONEJ
31.01.2019
NIE BEZ KOZERY, BOHATEREM JEST PRZYIMEK OKOŁO
24.01.2019