OLKUSZ – SREBRNE MIASTO BEZ SREBRA


Niedzielny poranek. Olkusz jeszcze śpi i może śni o dawnej sławie, bogactwie i splendorze. Nieliczni, starsi mieszkańcy powoli zdążają na pierwszą mszę do kościoła św. Andrzeja Apostoła. Kilkadziesiąt centymetrów pod ich stopami znajdują się ruiny średniowiecznego grodu. W XI wieku, Szlomo ben Icchak, znawca Talmudu pisał z francuskiego Troyes: ” HAELQOSI jest to miasto w państwie Polonia, które należy do ziemi Izraela, choć leży poza granicami ziemi Izraela. l wiedz, że są tam rudy złota, srebra i że w pobliżu niego znajduje się sól, ponieważ Morze Solne (Martwe) dochodzi do tego miejsca.” Geografia nie była najmocniejszą stroną uczonego, ale jedno jest pewne – Olkusz był miastem ważnym i rozwiniętym.

Dawną świetność przypomina fragment  zrekonstruowanych murów obronnych i baszta. To piękna część miasta. Z zachowanych przekazów Jana Długosza wiadomo, że zostało ono otoczone murem o długości tysiąca stu metrów i wysokości dziewięciu już za Kazimierza Wielkiego. Obronność wzmacniało czternaście, takich jak odbudowana, baszt.

mury obronne w olkuszu

mury obronne w olkuszu

baszta w olkuszu

Po drugiej stronie muru znajduje się klub młodzieżowy i kawiarnia.

mury obronne w olkuszu

Dość wcześnie odkryto tu płytko zalegające złoża srebra. Miasto szybko się bogaciło, a położenie na szlaku Wrocław – Kraków i zaledwie czterdzieści kilometrów od tego ostatniego, powodowało taki wzrost znaczenia, że w XIV wieku zaliczano je do najważniejszych w południowej Polsce. W 1579 roku założono tu nawet królewską mennicę, bijącą monety z rodzimego srebra przez dwadzieścia lat. Pojawiły się, rzadkie jeszcze w innych miastach, murowane domy, do których wodę doprowadzano, specjalnej konstrukcji, drewnianymi rurociągami.

rynek w plkuszu

rynek w olkuszu

rynek w olkuszu

Kres świetności nieubłaganie nadchodził wraz z wyczerpywaniem się złóż w XVII wieku. Trzeba było budować sztolnie coraz głębsze, a to z kolei prowadziło do podkopywania zabudowań miejskich. Na domiar złego, zaczęły się zbliżać wojska szwedzkie, z bezwzględnością traktujące wszystko, co napotkały na swej drodze. Olkuskich gwarków siłą zabrano do fachowego wykonania podkopów pod klasztorem na Jasnej Górze. Nikt nie wrócił do domu. Sztolnie, których nie miał kto konserwować zalewała woda.

rynek w olkuszu

rynek w olkuszu

Gdyby tak można było zobaczyć to niewidzialne, ukryte miasto: gdzieś tam głęboko w dole kopalniane chodniki, nad nimi ratusz stojący pośrodku rynku, o wiele większy niż krakowski, domostwa wokół. Sam układ architektoniczny nietrudno sobie wyobrazić – pozostał w niezmienionej postaci od XIII wieku. W 2008 roku podczas wykopów odkryto, już trzydzieści centymetrów pod powierzchnią rynku, górne części średniowiecznych zabudowań. Trzydzieści centymetrów! Dziecinną łopatką można się z sukcesem zabawić w archeologa. Fragmenty wykopalisk są udostępnione w specjalnie wybudowanym na środku rynku przeszklonym gmachu. Do zwiedzania zabytkowe podziemia, m.in. piwiarnia, sala przesłuchań, areszt, w którym więzionych otaczała nieprzenikniona ciemność.

urząd miejski w olkuszu

rynek w olkuszu

Nadchodzi pora na poznanie wyjątkowej budowli sakralnej, widocznej z niemal każdego miejsca w mieście. Stoi tuż przy rynku. Wielka bryła wyraźnie góruje nad niską zabudową i jest widomym znakiem dawnej świetności grodu. To Bazylika Mniejsza pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła. Warto wybrać Olkusz jako cel wycieczki już tylko z jej powodu.

bazylika w olkuszu jpg.

bazylika mniejsza w olkuszu

Wybudowany w XIV wieku kościół zachwyca przede wszystkim wnętrzem. Najpierw, po wejściu, wzrok skupia renesansowy ołtarz z początku XVII wieku i drewniana, wczesnobarokowa ambona.

wnętrze bazyliki mniejszej w olkuszu

wnętrze bazyliki świetego andrzeja w olkuszu

ołtarz bazyliki w olkuszu

ambona bazyliki w olkuszu

ambona wbazylice w olkuszu

fragment ambony bazyliki w olkuszu

nętrze bazyliki w olkuszu

bazylika w olkuszu jpg.

Kieruję się od wejścia w lewo, by zobaczyć najcenniejszy zabytek bazyliki – Poliptyk Olkuski. Zjawiskowej urody gotycki ołtarz z XV wieku, jeden z czterech zachowanych w Polsce. Autorem szesnastu obrazów jest współpracownik i przyjaciel Wita Stwosza, Jan Wielki. W części środkowej umieszczono rzeźbę Madonny z Dzieciątkiem z około 1480 roku.

poliptyk w bazylice w olkuszu

poliptyk w bazylice w olkuszu

poliptyk w bazylice olkuskiej

Podnoszę wzrok, w kościele znajdują się, najstarsze w Polsce, słynne olkuskie organy. Do dziś zachowały oryginalny mechanizm z początku budowy w 1611 roku. Nie do wiary, ale do naszych czasów dotrwała większość z 1776 piszczałek!

organy w bazylice w olkuszu

organy w bazylice w olkuszu

organy w bazylice w olkuszu

W 1913 roku obok kościoła wzniesiono wysoką na sześćdziesiąt trzy metry neogotycką dzwonnicę.

bazylika świętego andrzeja w olkuszu

Po dawnych bogactwach nie ma w dzisiejszym Olkuszu śladu. W trochę sennym miasteczku pozostały jedynie wspomnienia niegdysiejszego sukcesu i zamożności. Piję kawę na opustoszałym zabytkowym rynku, po którym z rzadka przechodzą mieszkańcy. Ciepłe jesienne słońce barwi powietrze żółtym blaskiem. Spokój. Z autokarów na starówkę nie wysypują się wycieczki fotografujących na wyścigi Japończyków, pijani Anglicy nie sikają do fontanny,  hałaśliwi Niemcy nie przekrzykują się nad kuflami piwa.

Uwierzcie, bez srebra życie też może być piękne!



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

A MOŻE BY TAK RZUCIĆ WSZYSTKO I WYJECHAĆ W BIESZCZADY
12.03.2020
ZAMEK OLSZTYN. ŚWIT WRZEŚNIOWY
08.09.2017
OJCÓW. TURYŚCI MAJĄ SIĘ DOBRZE, MIEJSCOWI LEPIEJ
27.07.2017
LEŚNIÓW SŁYNIE, CHOĆ NA UBOCZU I MAŁO ZNANY
06.07.2017
dawna zabudowa gotyckiego zamku rabsztyn
ZAMEK RABSZTYN. A MOGŁO BYĆ LEPIEJ
05.09.2015
Góra Zborów Jura Krakowsko-Częstochowska
POCZUJ JURĘ. CZEKA GÓRA ZBORÓW
03.08.2015