TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. IX)


Z siedmiu rozwikłanych wątpliwości, show – jak wynika z przeprowadzonego przeze mnie skromnego sondażu – najbardziej zaskakiwał. Warto zobaczyć, jak ewoluuje e-mail oraz dlaczego mówimy niepoprawnie módl się za nami. Proponuję też sprawdzić kilka pozostałych propozycji, ku wspólnej radości z niekończącej się nauki polskiego.

PIĘKNY SHOW CZY PIĘKNE SHOW

Zapytałem kilka osób i nikt nie wierzył, że wzięty z języka angielskiego wyraz show jest rodzaju męskiego, a nie nijakiego. I że wielkie show, wspaniałe show, porywające show to zwroty błędne. Niestety, dla wszystkich, którzy do nich przywykli mam wiadomość – jedynymi obowiązującymi formami są: wielki show, wspaniały show, porywający show.

Nie znalazłem słownika, który by show w rodzaju nijakim aprobował. Sensacja?

państwo islamskie czy Państwo Islamskie

Odpowiedź może zaskoczyć, ale nie ma żadnego znaczenia, czy państwo jest niepodległe i uznawane przez społeczność międzynarodową, czy też jest niby-państwem, którego przywódca marzy o uznaniu przez kogokolwiek. I w jednym, i w drugim przypadku, zapisuje się je wielkimi literami, traktując jak nazwy własne.

Dotyczy to również samozwańczego kalifatu, jakim jest Państwo Islamskie.

E-MAIL, MAIL CZY MEJL

Z wszystkich trzech wymienionych propozycji można korzystać. W oficjalnych kontaktach lepiej posługiwać się najbardziej oficjalną (i coraz rzadszą) e-mail, wypieraną przez częściej spotykanego maila. Pewnie kwestią najbliższych lat będzie powszechne stosowanie – już niemal zadomowionego w polszczyźnie – mejla, na razie zaliczanego jeszcze do formy potocznej.

PERFUMA CZY PERFUMY

Zdarzyło mi się ostatnio usłyszeć w drogerii prośbę klientki o wiosenną, lekką perfumę. Choć zabrzmiało nadzwyczaj staroświecko, sprzedawczyni – być może spotykając się z tym słowem częściej – nie okazała najmniejszego zdziwienia. A powinna, bowiem Słownik języka polskiego pod red. Witolda Doroszewskiego w haśle perfumy wskazuje: „w lp rzadkie”, cytując z prozy Kazimierza Brandysa: Pachniała biedną perfumą z konwalii.

Pamiętając, że Słownik Doroszewskiego ma już swoje lata, sprawdziłem aktualniejsze podobne wydawnictwa. O formie perfuma nawet nie wspominają, a jeśli już wyjątkowo – traktują jako błąd językowy.

stare miasto czy Stare Miasto

Kiedy starym miastem określamy zwyczajowo część miasta, która jest po prostu stara, zapisujemy określenie z małych liter. Co innego, gdy jest nazwą dzielnicy lub osiedla. Wtedy, podobnie jak dla wszystkich tego typu nazw (Saska Kępa, Przedmieście Oławskie, Nowa Huta, Psie Pole), obowiązują duże litery.

Wybieram się na warszawskie Stare Miasto.

Niedobrze, kiedy do starego miasta wdziera się nowoczesna architektura.

KRAWATA CZY KRAWATU

Nie mam różowego krawata. Gdybym to samo zdanie wypowiedział używając – krawatu, też nie byłoby źle, choć ta forma jest już o wiele rzadziej spotykana. W każdym razie obie dopuszczalne.

Odradzam natomiast zdecydowanie zakładać krawat do garnitura.

MÓDL SIĘ ZA NAMI CZY MÓDL SIĘ ZA NAS

Spotykamy tu ciekawy przypadek, kiedy nawet najbardziej zawzięty purysta językowy ani myśli poprawić błąd. Rzeczywiście, zwrot módl się za nami jest archaizmem i kalką składni łacińskiej „ora pro nobis”. W tekstach szesnastowiecznych i wcześniejszych czasownik modlić się przybierał dwie równorzędne formy: w narzędniku (za nami) albo w bierniku (za nas). Mniej więcej od początku XX wieku obowiązuje wyłącznie ta druga.

Modlitwy, litanie – ogólnie teksty religijne, rządzą się własnymi prawami.  Ze względu na czas ich tworzenia, podniosłość stylu, nawiązywanie do poetyki biblijnej zawierają mnóstwo archaizmów językowych. Można powiedzieć, stanowią ich bezcenną skarbnicę.

Paradoksalnie więc, często rażąco niepoprawne z dzisiejszego punktu widzenia zwroty są jak najbardziej poprawne. Co więcej, traktuje się je z szacunkiem i czułością.



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (XVIII)
09.05.2019
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XVII)
09.10.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XVI)
14.09.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XV)
28.08.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. X)
18.05.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (VIII)
10.04.2018