TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (IV)


Pięć pułapek językowych. Dzisiaj z gatunku raczej mało dotkliwych. No, chyba że chodzi o pierwszy z przytoczonych przykładów. Nic nie poradzę, błędy związane z umieszczeniem form mi, mnie w zdaniach, działają na mnie silnie drażniąco. Podobnie jak zwroty typu: półtorej tygodnia albo w roku dwutysięcznym siedemnastym. O nich w następnym, styczniowym odcinku.

MNIE CZY MI

Częsta pomyłka, co dziwne, popełniana również przez osoby dbające o poprawność językową. Niestety, o dowolności umieszczenia obu form w zdaniu można zapomnieć. Jakie są więc reguły?

Na początku zdania umieszczamy tylko mnie. Zasada ta dotyczy również sytuacji, kiedy zdanie zaczyna się od spójnika.

Mnie się ten samochód podobał.

A mnie nie.

Jednak mnie też nie.

Czy jest jakiś wyjątek? Tak, jeden. Gdy zależy na podkreśleniu, zaakcentowaniu znaczenia nas, a nie kogoś innego.

Obiecał mi przesłać książkę.

Przeciwnie, on mnie obiecał.

Zaimek mi swoje miejsce zajmuje w środku albo na końcu zdania (o wyjątku napisałem).

Pozwól mi sobie pomóc.

Pójdziesz do lekarza? Obiecaj mi.

Naprawdę, mało rzeczy we współczesnej polszczyźnie tak potrafi mnie zirytować, jak wypowiedzi typu:

Mi się wydaje.

Mi to nie robi różnicy.

A mi się nie chce.

W KAŻDYM BĄDŹ RAZIE – W KAŻDYM RAZIE

Mało zgrabną pierwszą formę dopuszcza się jedynie w mowie potocznej. Rzecz w tym, że jest ona niepotrzebnym skrzyżowaniem dwóch wyrażeń: w każdym razie oraz bądź co bądź. I tylko te obowiązują w piśmie oraz wszystkich, którzy starają się poprawnie mówić.

MIESZKAĆ PRZY ULICY – MIESZKAĆ NA ULICY

Oba przykłady są dobre, choć jest tu niewielkie i raczej mało istotne  rozgraniczenie. Przyimek przy wykorzystamy częściej w kontaktach oficjalnych, np. w korespondencji z urzędem, firmą. Z kolei mieszkać na ulicy jest częstsze i bardziej potoczne. Do tego stopnia, że chętnie skracane do zrozumiałej postaci: mieszkać na Zacisznej, na Kościelnej.

RĘKAMI CZY RĘKOMA

W Korpusie Języka Polskiego PWN rękami występuje pięć razy częściej. Nie oznacza to, że forma rękoma jest mniej poprawna. Po prostu, wydaje się nieco archaiczna (podobnie jak oczyma). I słusznie, bo stanowi relikt liczby podwójnej, którą oznaczano parzystość, a zanikającej w okolicach połowy XVI wieku. Jej „zadania” przejęła wtedy liczba mnoga.

Warto pamiętać o konsekwencji, kiedy używamy rzeczownika ręka z liczebnikiem dwa w narzędniku. Mamy do wyboru: dwiema rękami albo dwoma rękoma. Puryści językowi krzyżowania tych par powinni się wystrzegać.

Takich problemów nie ma w połączeniach liczebnika dwa z pozostałymi rzeczownikami żeńskimi w liczbie mnogiej: dwiema kobietami lub dwoma kobietami, dwiema igłami – dwoma igłami. Mężczyźni (i pozostałe rzeczowniki rodzaju męskiego) nie mają pola manewru – tylko dwoma mężczyznami, dwoma rowerami, dwoma domami.

DEDYKOWANY DLA CZY DEDYKOWANY DO

Na ulotce balsamu przeczytałem, że jest dedykowany do cery suchej. Zapaliła mi się językowa lampka ostrzegawcza. Sprawdzam, co na temat dedykacji mówi Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego: dedykować to ‘przypisywać, poświęcać komuś (jakiś utwór lub przedmiot)’. Natomiast dedykacja jest to ‘własnoręczny napis autora utworu lub właściciela przedmiotu w związku z ofiarowaniem komuś egzemplarza tego utworu lub przedmiotu’.

Można więc dedykować komuś wiersz, ale nie można dedykować komuś balsamu (poza raczej rzadkim przypadkiem, kiedy napisaliśmy na nim dedykację). Problem z tym wyrazem to ciekawy przypadek przeniesienia znaczenia obcego słowa, w tym przypadku angielskiego dedicate, do języka polskiego. Istota polega na tym, że nie zawsze to tak prosto, „z automatu” może zadziałać. I w tym przypadku nie działa, bowiem w polskiej definicji dedykować brak angielskiego sensu przeznaczać, tak chętnie i nietrafnie wykorzystywanego w rodzimych tekstach z dziedziny ekonomii i techniki. A nawet, jak się okazuje, w opisach kosmetyków.

Co w takim razie z balsamem. Zwyczajnie i bez modnych udziwnień: jest przeznaczony dla cery suchej albo jeszcze prościej – balsam do cery suchej.



TO MOŻE CIĘ TAKŻE ZAINTERESOWAĆ

ZIMA, TO I SIARCZYSTE MROZY. TYLKO SKĄD TA SIARKA?
07.12.2018
NASZE CODZIENNE I POWSZECHNE BŁĘDY JĘZYKOWE
09.11.2018
CYFRA I LICZBA. ZASKOCZENIE NIEMAL PEWNE
02.11.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XVII)
09.10.2018
JAK POPRAWNIE WYMAWIAĆ SŁOWO JABŁKO
21.09.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XVI)
14.09.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XV)
28.08.2018
TAK CZY TAK? CODZIENNE ROZTERKI JĘZYKOWE (CZ. XIV)
03.08.2018
CZES’C’! O WYMOWIE MŁODYCH (KOBIET)
24.07.2018